۷۵ هزار شغل جدید؛ آیا اقتصاد کانادا جان گرفته؟

جدول ۱. گزارش جولای ۲۰۲۶

تعریف بیکار

در نظرسنجی‌های مربوط به اشتغال، «بیکار» به کسی می‌گویند که شغل ندارد ولی فعالانه دنبال کار است. اگر کسی از جست‌وجو ناامید شود و دیگر دنبال کار نرود، از شمارش بیکاران بیرون می‌رود و نرخ بیکاری، بدون آنکه اتفاق خوبی در اقتصاد رخ داده باشد، پایین می‌آید. به همین دلیل بایستی نرخ بیکاری و نرخ مشارکت را همیشه کنار هم بررسی کرد.

حوزه‌های اشتغال‌زا

بیشترین رشد با ۲۱ هزار شغل در عمده‌فروشی و خرده‌فروشی رخ داد؛ بخشی که کارکنان فروشگاه‌ها و شبکه توزیع کالا را در بر می‌گیرد و با وجود این جهش، هنوز نسبت به یک سال پیش ۵۰ هزار شغل کمتر دارد. بعد از آن بخش مالی، خدمات حرفه‌ای و ساخت‌وساز قرار گرفتند.

جدول ۲. تغییر اشتغال بخش‌های اصلی در جولای

در ماه جولای استخدام در بخش خصوصی ۵۸ هزار نفر بالا رفت، در حالی که بخش عمومی زیر فشار صرفه‌جویی دولت فدرال ۲۷ هزار نفر کوچک شد. انتاریو با ۵۲ هزار شغل تازه تقریباً به‌تنهایی بار رشد این ماه را به دوش کشید و از نظر کیفی مشاغل تقریباً به‌طور مساوی میان کار تمام‌وقت و پاره‌وقت تقسیم شد.

کاهش خفیف نرخ بیکاری

شاید با ایجاد ۷۵ هزار شغل جدید انتظار می‌رفت نرخ بیکاری افت بیشتری داشته باشد؛ اما علت اصلی کاهش تنها ۰.۱ واحد درصد نرخ بیکاری این است که هم‌زمان، حدود ۶۰ هزار نفر به جمعیت فعال اضافه شدند و نرخ مشارکت را به ۶۵.۱ درصد رساندند.

نرخ بیکاری کسری است که شمار بیکاران را بر جمعیت فعال تقسیم می‌کند؛ بنابراین، زمانی که صورت و مخرج کسر هم‌زمان افزایش می‌یابند، حاصل تغییر چندانی نمی‌کند. فردی که تا دیروز خانه‌دار یا دانشجوی تمام‌وقت بوده و امروز رزومه ارسال می‌کند، تا زمان یافتن شغل، در آمار افراد بیکار محاسبه می‌شود؛ هرچند تا هفته پیش اصلاً در این آمار جایی نداشته است.

افزایش نرخ مشارکت می‌تواند نشانه‌ای از افزایش تمایل افراد به ورود دوباره به بازار کار باشد، هرچند عوامل دیگری مانند نیاز بیشتر خانوارها به درآمد نیز می‌تواند در این روند نقش داشته باشد. در هر صورت، ورود افراد بیشتر به بازار کار ممکن است حتی در دوره ایجاد شغل، مانع کاهش سریع نرخ بیکاری شود.

داگلاس پورتر، اقتصاددان بانک BMO، به نکته دیگری نیز اشاره می‌کند: جمعیت نیروی کار کانادا طی یک سال گذشته تنها حدود ۹۱ هزار نفر رشد داشته است؛ بنابراین کاهش چشمگیر روند مهاجرت نیز بخش دیگری از این تغییرات را توجیه می‌کند.

عقب ماندن دستمزدها از تورم

درست در همین‌ نقطه است که اثر اخبار مثبت بازار کار کم‌رنگ می‌شود. رشد سالانه میانگین دستمزد ساعتی در ماه جولای به ۲.۸ درصد رسید، در حالی که این رقم در ماه ژوئن ۳.۳ درصد ثبت شده بود. قرار دادن این آمار در کنار تورم حدوداً ۳ درصدی، حقیقت روشنی را آشکار می‌سازد: دستمزد اسمی افزایش می‌یابد، اما قدرت خرید تقریباً بدون تغییر باقی می‌ماند.

رویس مندس، اقتصاددان مؤسسه مالی دژاردن، این وضعیت را نشانه‌ای از عدم سلامت کامل بازار کار می‌داند؛ چرا که در بازاری فعال که کارفرما برای حفظ نیروی انسانی خود رقابت می‌کند، رشد دستمزدها با این سرعت کند نمی‌شود.

اثر داده‌های اشتغال بر نرخ بهره

بانک مرکزی کانادا نرخ بهره پایه خود را در نشست ۱۵ جولای برای ششمین جلسه پیاپی روی ۲.۲۵ درصد حفظ کرد و در زمان نگارش این مطلب، بازارها با احتمال ۹۶ درصد انتظار دارند در جلسه ۲ سپتامبر نیز همین تصمیم تکرار شود. منطق این اقدام روشن است: یکی از دغدغه اصلی بانک مرکزی تورم ناشی از رشد دستمزدها است، در حالی که روند رشد دستمزدها در حال کند شدن است.

با این حال، میان اقتصاددانان درباره مسیر آتی نرخ بهره اختلاف‌نظر وجود دارد؛ تصمیمی که اثر آن برای یک خانوار کانادایی، مستقیماً در اقساط وام مسکن نمود پیدا می‌کند.

دو گزارش در یک روز: کانادا و آمریکا

ایالات متحده نیز درست در همان روز جمعه گزارش اشتغال خود را منتشر کرد، اما نتایج آن تقریباً معکوس آمار کانادا بود.

جدول ۳. بازار کار کانادا و آمریکا در جولای ۲۰۲۶

نرخ بیکاری هر دو کشور در ماه جولای کاهش یافت، اما به دو دلیل کاملاً متفاوت: در کانادا فرصت‌های شغلی جدید ایجاد شد و افراد بیشتری وارد بازار کار شدند، در حالی که در آمریکا بخشی از نیروهای کار، بازار را ترک کردند.

در این میان ذکر یک نکته ضروری است؛ نرخ ۶.۴ درصدی کانادا با نرخ ۴.۱ درصدی ایالات متحده مستقیماً قابل مقایسه نیست، زیرا روش‌های آماری دو کشور تفاوت‌هایی دارد. اگر بازار کار کانادا با تعاریف آماری آمریکا سنجیده شود، نرخ بیکاری این کشور در جولای حدود ۵.۳ درصد به دست می‌آید.

این تفاوت همچنین توضیح می‌دهد که چرا بازارها صرفاً روی آمار مثبت کانادا تمرکز نکردند. آمریکا بزرگ‌ترین شریک تجاری کاناداست و تضعیف اقتصاد و بازار کار آمریکا می‌تواند از مسیر کاهش تقاضا برای صادرات، بر اقتصاد کانادا فشار وارد کند.

اثر هوش مصنوعی بر بازار کار کانادایی‌ها

بررسی اثر هوش مصنوعی نشان می‌دهد که هنوز موج اخراج مشهودی در کانادا به چشم نمی‌خورد، اما دروازه ورود به بازار کار تنگ‌تر شده است.

نرخ اخراج در کانادا در ژوئن ۰.۶ درصد بود که با میانگین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ برابری می‌کند. تحلیل Indeed هم نشان می‌دهد نرخ اخراج حدود ۹ درصد پایین‌تر از میانگین پیش از کروناست، در حالی که نرخ استخدام ۲۲ درصد پایین‌تر آمده است. اسم این وضعیت را «استخدام پایین، اخراج پایین» گذاشته‌اند.

در آمریکا روایت پرسروصداتری شنیده می‌شود و کارفرمایان تا پایان ژوئن در ۱۰۲ هزار مورد، هوش مصنوعی را به عنوان دلیل اخراج ذکر کرده‌اند. اما این آمار دلیل اعلام‌شده کارفرما را ثبت می‌کند، نه علت اثبات‌شده را، و بررسی‌های مستقل هنوز در سطح کلان نشانه روشنی از جابه‌جایی گسترده نیروی کار پیدا نکرده‌اند.

آرام بودن آمار کانادا را هم نباید به عقب‌ماندگی این کشور در پذیرش هوش مصنوعی نسبت داد. ۱۹.۲ درصد کسب‌وکارهای کانادایی از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و این رقم در دو سال سه برابر شده، یعنی کانادا با آمریکا هم‌تراز مانده است.

نکته‌ای که نگرانی درباره آن واقعاً موجه است، به مشاغل سطح ورودی (Junior) مربوط می‌شود. شمار آگهی‌های شغلی سطح ورودی در کانادا حدود ۲۵ درصد پایین‌تر از سطح سال ۲۰۱۹ باقی مانده است و پژوهش دانشگاه استنفورد در آمریکا نیز نشان می‌دهد افت اشتغال در مشاغل در معرض تهدید هوش مصنوعی، تقریباً به‌طور کامل متمرکز بر نیروهای تازه‌کار بوده است. منطق این اتفاق قابل درک است: وظایف ساده و ساختارمندی که پیش‌تر به کارآموزان سپرده می‌شد، نخستین اموری هستند که ابزارهای هوش مصنوعی انجام می‌دهند.

جمع‌بندی صادقانه این است که هوش مصنوعی هنوز جزو نیروهای اصلی شکل‌دهنده بازار کار کانادا نشده و تعرفه‌های آمریکا، صرفه‌جویی دولت فدرال و کند شدن رشد جمعیت اثر روشن‌تری دارند.

آزمون سخت اقتصاد کانادا در ماه‌های پیش‌رو

مهم‌ترین نکته‌ای که این گزارش منعکس نمی‌کند، رویدادی است که هنوز رخ نداده است. دولت آمریکا از ۱۹ آگوست تعرفه ۵۰ درصدی بر فهرست جدیدی از کالاهای کانادایی اعمال می‌کند که حدود ۵ درصد از صادرات این کشور به آمریکا را شامل می‌شود. داده‌های ماه جولای پیش از این تاریخ گردآوری شده‌اند؛ بنابراین واکنش کارفرمایان کانادایی به این موج تازه را باید در گزارش‌های ماه‌های آگوست و سپتامبر دنبال کرد.

جمع‌بندی

آمار ماه جولای به‌وضوح قوی‌تر از انتظار بود و در کنار بهبود اشتغال در ماه‌های اخیر، نشانه‌هایی از تقویت بازار کار کانادا را نشان می‌دهد؛ با این حال یک گزارش ماهانه به‌تنهایی برای اعلام یک تغییر پایدار در روند بازار کار کافی نیست: بخشی از بهبود نرخ بیکاری از کند شدن رشد جمعیت در پی محدود شدن مهاجرت می‌آید، رشد دستمزدها هم‌پای تورم پیش نمی‌رود و بزرگ‌ترین ریسک پیش رو، یعنی تعرفه‌های جدید، هنوز در این داده‌ها بازتاب نیافته است. در مقابل، نگرانی این روزها درباره اثر هوش مصنوعی هنوز نشانه ملموسی در آمار کانادا بر جا نگذاشته است.

بنابراین حتی اگر شاخص‌های اشتغال بهبود پیدا کنند، تا زمانی که رشد دستمزدها نتواند به‌طور محسوسی از تورم پیشی بگیرد، این بهبود لزوماً به افزایش قدرت خرید و احساس بهتر خانوارها از وضعیت اقتصادی منجر نخواهد شد.

منابع

اداره آمار کانادا (بررسی نیروی کار جولای ۲۰۲۶ و گزارش استفاده کسب‌وکارها از هوش مصنوعی، سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶)، اداره آمار کار آمریکا، بانک مرکزی کانادا، Indeed Hiring Lab، Challenger Gray & Christmas، رویترز، CBC، Global News و یادداشت‌های تحلیلی اسکوشیابانک، RBC، CIBC، BMO، TD و دژاردن.